Loading...
TL;DR: Ó pháirc bheag i Montevideo go dtí MetLife Stadium i Nua-Eabhrac — sin aistear 96 bliain de Chorn an Domhain FIFA. 22 comórtas, 8 dtír éagsúla mar bhuaiteoirí, agus na nóiméid is mó i stair an spóirt. San alt seo, siúlaim tríd na ré éagsúla — na blianta tosaigh, an nua-aois, agus an ré nua-aimseartha — le haird ar leith ar Éirinn agus a stair ag an gcomórtas. Agus ansin, cad atá difriúil faoi 2026.
Na Blianta Tosaigh — 1930 go 1970: Nuair a Rugadh an Aisling
Bhí 13 fhoireann amháin ag an gcéad Corn Domhain i 1930 — cuid mhaith acu nár tháinig ach mar go raibh an turas go hUragua saor in aisce ar long. Ní raibh aon chluiche cáiliúcháin. Bhuaigh Uragua an comórtas ar a dtalamh féin, ag bualadh na hAirgintíne 4-2 sa chluiche ceannais os comhair 93,000 duine in Estadio Centenario. Ní raibh teilifís, ní raibh raidió idirnáisiúnta fiú — bhí an sacar fós ina spórt áitiúil le aislingí domhanda.
Bhuaigh an Iodáil an comórtas faoi dhó as a chéile — 1934 agus 1938 — faoi cheannas an traenálaí Vittorio Pozzo, an t-aon traenálaí i stair an Choirn Domhain a bhuaigh an corn faoi dhó. Tháinig an Dara Cogadh Domhanda ansin, agus ní raibh aon chomórtas ar feadh 12 bhliain. Nuair a d’fhill an Corn Domhain i 1950, bhí an saol athraithe go hiomlán — agus an sacar freisin.
1950 i mBrasaíl a thug dúinn an “Maracanazo” — Uragua ag bualadh na Brasaíle sa chluiche ceannais os comhair 199,854 duine (an slua is mó i stair an tsacair) in Estádio do Maracanã. Bhí tost iomlán sa staidiam. Tháinig 1958 ansin, agus tháinig buachaill 17 mbliana d’aois ar an stáitse: Pelé. Bhuaigh an Bhrasaíl a gcéad Corn Domhain sa tSualainn, agus bhí an domhan sacair athraithe go deo.
1966 i Sasana — an t-aon uair a bhuaigh Sasana an Corn Domhain, agus is cinnte go gcloisfidh tú faoi le linn Chorn an Domhain 2026 freisin. Geoff Hurst agus a hat-trick sa chluiche ceannais, an “cúl conspóideach” a bhuail an trasnán agus a léim síos — isteach nó amach? Tá an díospóireacht fós ar siúl. Agus ansin 1970 i Meicsiceo — an Bhrasaíl ag a mbarr, Pelé, Jairzinho, Tostão, Carlos Alberto. An cúl ceannais in aghaidh na hIodáile — pasáil tar éis pasáil go dtí gur scóráil Carlos Alberto le buille foirfe. Meastar gur í an fhoireann is fearr a d’imir ag Corn an Domhain riamh.
Is fiú nóta a dhéanamh: Estadio Azteca i gCathair Mheicsiceo, áit a d’imir an Bhrasaíl an cluiche ceannais sin i 1970, is é an staidiam a óstálfaidh cluiche oscailte Chorn an Domhain 2026. Trí Chorn Domhain in aon staidiam amháin — 1970, 1986, agus anois 2026.
An Nua-Aois — 1974 go 2002: Sacar Iomlán agus Réabhlóid
Má rugadh an aisling i 1930, is sa tréimhse seo a d’fhás sí. 1974 san Ísiltír — an “Sacar Iomlán” faoi Johann Cruyff. Níor bhuaigh an Ísiltír an corn riamh, ach d’athraigh siad an bealach a imríodh an cluiche. Bhuaigh an Ghearmáin Thiar an cluiche ceannais, ach b’iad na hÍsiltíreigh a d’fhan i gcuimhne an domhain.
1978 san Airgintín — comórtas conspóideach faoi scáth deachtóireachta mhíleata. Bhuaigh an Airgintín ar a dtalamh féin, le Mario Kempes mar réalta. 1982 sa Spáinn — an Bhrasaíl le Zico, Sócrates agus Falcão, foireann a raibh gach duine i ngrá léi, ach ar chaill siad san dara babhta. Bhuaigh an Iodáil, le Paolo Rossi ag scóráil sé chúl, cé go raibh sé díreach ar ais ó chosc dhá bhliain mar gheall ar scandal geallta — íoróin a bheadh i gceist.
1986 i Meicsiceo arís — Diego Maradona. An “Lámh Dé” agus an cúl is fearr i stair an tsacair, an dá cheann sa chluiche céanna in aghaidh Shasana. Bhuaigh an Airgintín an corn, agus rinneadh dia de Maradona. Beidh daoine fós ag caint faoin gcluiche ceannais 1986 agus iad ag siúl isteach in Estadio Azteca don chluiche oscailte i Meitheamh 2026.
1990 san Iodáil — agus seo é an áit a dtagann Éire isteach sa scéal den chéad uair. Ach fágfaidh mé é sin don chéad H2 eile. Ón taobh idirnáisiúnta, ba chomórtas cosantach é 1990, le meán 2.21 cúl in aghaidh an chluiche — an meán is ísle go dtí sin. Bhuaigh an Ghearmáin Thiar, an uair dheireanach roimh aontú na Gearmáine.
1994 i SAM — an chéad uair ar talamh Mheiriceá Thuaidh. Bhí na Stáit Aontaithe ag iarraidh an sacar a chur chun cinn ina dtír féin, agus d’éirigh leo ó thaobh freastail de — 3.59 milliún lucht féachana sna staidiaim, taifead a sheas go dtí 2026. Bhuaigh an Bhrasaíl a gceathrú Corn Domhain, le Romário mar phríomhréalta, i gcluiche ceannais i gcoinne na hIodáile a chríochnaigh le pionóis — an chéad chluiche ceannais riamh le pionóis.
1998 sa Fhrainc — bhí an comórtas ag fás: 32 fhoireann den chéad uair, méadú ón 24 a bhí ann ó 1982. Bhuaigh an Fhrainc ar a dtalamh féin, le Zinédine Zidane ag scóráil dhá chúl sa chluiche ceannais in aghaidh na Brasaíle. Ba é an cluiche ceannais sin freisin ceann de na cluichí is mó amhrais i stair an tsacair — bhí Ronaldo (an Brasaíleach) tinn roimh an gcluiche, agus tá rúndiamhra ann fós faoin méid a tharla. 2002 sa Chóiré agus sa tSeapáin — comórtas na n-iontas, le Corn an Domhain roinnte idir dhá thír den chéad uair. An Chóiré Theas sa leathcheannais (le cabhair ó chinntí réiteora conspóideacha, a deir roinnt daoine), Senegal ag bualadh na Fraince sa chéad chluiche, agus an Bhrasaíl ag buachan a gcúigiú corn le Ronaldo — a scóráil ocht gcúl sa chomórtas tar éis an chluiche ceannais scanrúil sin i 1998.
An Ré Nua-Aimseartha — 2006 go 2022: Airgead, Teicneolaíocht agus Iontas
Ó 2006 ar aghaidh, d’athraigh Corn an Domhain go suntasach — airgeadúil, teicneolaíoch agus cultúrtha. 2006 sa Ghearmáin — comórtas a bhí lán d’fhuinneamh, agus an nóiméad is cáiliúla ná buille cinn Zidane ar Materazzi sa chluiche ceannais. Bhuaigh an Iodáil ar phionóis, agus d’imigh Zidane leis an gcártaí dearg deireanach dá ghairm. Ach ba é 2006 freisin an comórtas a léirigh cé chomh mór is a d’fhás Corn an Domhain ó thaobh gnó de — cearta teilifíse ag €1.5 billiún, agus 3.36 milliún duine sna staidiaim.
2010 san Afraic Theas — an chéad Corn Domhain san Afraic, le fuaim na vuvuzela mar cheol cúlra. Bhuaigh an Spáinn a gcéad Corn Domhain riamh, le stíl “tiki-taka” a d’athraigh an sacar arís. Xavi, Iniesta, agus cúl Iniesta sa chluiche ceannais in aghaidh na hÍsiltíre — 1-0 tar éis am breise. Ba é an chéad Corn Domhain le VAR a thabhairt isteach go neamhfhoirmiúil i ndíospóireacht — cé nár úsáideadh go hoifigiúil é go dtí 2018.
2014 sa Bhrasaíl — 7-1. Ní gá an scór a mhíniú. Bhuaigh an Ghearmáin sa leathcheannais sin in aghaidh na Brasaíle, agus sa chluiche ceannais bhí Mario Götze ag scóráil in am breise in aghaidh na hAirgintíne. Ach b’é an 7-1 a d’fhan sa chuimhne — ceacht do gach foireann: is féidir le haon rud tarlú ag Corn an Domhain, fiú sa tír óstach.
2018 sa Rúis — an Fhrainc ag buachan a ndara Corn Domhain le foireann óg iontach: Mbappé ag 19 mbliana d’aois, Griezmann, Pogba. Ba é 2018 an chéad Corn Domhain le VAR oifigiúil, agus d’athraigh sé an cluiche — pionóis breise, cúil múchta, agus conspóidí nua. Beidh VAR arís ag Corn an Domhain 2026, agus beidh tionchar aige ar gheallta beo go háirithe.
2022 i gCatar — an comórtas is conspóidí ó thaobh cearta daonna de, an chéad uair sa gheimhreadh, ach ó thaobh sacair, b’fhéidir gurb é an cluiche ceannais is fearr riamh. An Airgintín in aghaidh na Fraince: 2-0, ansin 2-2, ansin 3-3 tar éis am breise, agus ar deireadh bhuaigh an Airgintín ar phionóis. Bhí Messi ag gol le háthas, agus bhí an domhan sacair ag gol leis. Fuair 1.5 billiún duine ar fud an domhain an cluiche ceannais sin beo ar theilifís — an ócáid spóirt is mó i stair an duine.
Is ag an bpointe seo i stair Chorn an Domhain a sheasaimid anois: an Airgintín mar shealbhóirí an choirn, an Bhrasaíl ag iarraidh filleadh, agus formáid nua 48 foireann ag athrú gach rud.
Éire ag an gCorn Domhain — 1990, 1994, 2002
Trí huaire. Sin é an méid uaireanta a d’imir Éire ag Corn an Domhain. Ach bhí gach uair díobh speisialta ar bhealach nach ndéanfar dearmad air.
Italia 90 — nuair a sheas an tír. Faoi Jack Charlton, cháiligh Éire don chéad uair riamh. Bhí an tír ar fad faoi dhraíocht. Ní raibh foireann lán de réaltaí againn — ach bhí spiorad, misneach, agus plean. Cluiche cothrom 1-1 in aghaidh Shasana sa chéad chluiche (cúl Kevin Sheedy), cluiche cothrom 1-1 in aghaidh na hÉigipte, agus 1-1 in aghaidh na hÍsiltíre. Sa dara babhta, bhuamar ar an Rómáin ar phionóis — David O’Leary ag scóráil an pionós cinniúnach. Chaill muid sa ceathrú ceannais in aghaidh óstóirí na hIodáile, Schillaci agus a chompánaigh ró-láidir, ach d’fhill an fhoireann abhaile mar laochra.
SAM 94 — agus seo an íoróin: bhí Corn an Domhain i SAM, áit a mbeidh sé arís i 2026. Bhuaigh Éire ar an Iodáil 1-0 sa chéad chluiche — Ray Houghton ag scóráil go luath i Giants Stadium, Nua-Eabhrac. An staidiam céanna — beagnach — a bheidh ina staidiam don chluiche ceannais i 2026 (MetLife Stadium, a tógadh ar an láthair chéanna). Chaill muid ansin in aghaidh Mheicsiceo agus in aghaidh na hIorua, ach bhí an bua ar an Iodáil ina chuimhne a mhairfidh go deo.
An Chóiré agus an tSeapáin 2002 — an turas deireanach. Robbie Keane, Damien Duff, agus an trioblóid le Roy Keane i Saipan — scéal a roinneann an tír fós. D’imir muid go maith: cluiche cothrom 1-1 in aghaidh Camerún (cúl Matt Holland), bua 3-0 ar an Araib Shádach (Robbie Keane ag scóráil dhá chúl), agus cluiche cothrom 1-1 in aghaidh na Spáinne sa dara babhta — ach chaill muid ar phionóis. An phian sin — buille pionóis caillte ag Matt Holland agus David Connolly — ba é sin deireadh ré Charlton/McCarthy d’Éirinn ag an leibhéal is airde.
Ó 2002, níl Éire ar ais ag Corn an Domhain. 24 bliain. Agus i Márta 2026, chaill muid arís — 2:2 in aghaidh na Seicia i bPrág, caillte 3:4 ar phionóis. Is brón é, ach is stair mhór í freisin.
Na Staitisticí is Tábhachtaí — Na Figiúirí Taobh Thiar den Stair
Ní féidir stair Chorn an Domhain a insint gan na huimhreacha. Seo na staitisticí is tábhachtaí tar éis 22 comórtas ó 1930 go 2022.
An Bhrasaíl — 5 Corn Domhain (1958, 1962, 1970, 1994, 2002), an fhoireann is rathúla i stair an chomórtais. An Ghearmáin — 4 corn (1954, 1974, 1990, 2014). An Iodáil — 4 corn (1934, 1938, 1982, 2006). An Airgintín — 3 corn (1978, 1986, 2022). An Fhrainc — 2 corn (1998, 2018). Uragua — 2 corn (1930, 1950). Sasana — 1 corn (1966). An Spáinn — 1 corn (2010). Sin ocht dtír éagsúla as 22 comórtas — tá an corn seo faoi smacht grúpa beag ó thús.
Iomlán cúl i stair an Choirn Domhain: 2,720 cúl i 964 chluiche go dtí deireadh 2022 — meán 2.82 cúl in aghaidh an chluiche. Príomhscórálaí na staire: Miroslav Klose (An Ghearmáin) le 16 chúl thar cheithre chomórtas. An t-imreoir le is mó cluichí: Lothar Matthäus (An Ghearmáin) le 25 chluiche thar cúig chomórtas.
Do gheallghlacadóirí, tá staitistic amháin fíorthábhachtach: ó 1930 go 2022, bhuaigh an fhoireann bhaile nó an tír óstach an Corn Domhain sé huaire (1930 Uragua, 1934 Iodáil, 1966 Sasana, 1978 Airgintín, 1998 Fhrainc). Ciallaíonn sé go bhfuil buntáiste baile fíor — ach ní ráthaíocht é. Tá SAM ina n-óstóirí i 2026, ach nár bhuaigh an Bhrasaíl sa bhaile in 2014, agus nár bhuaigh Catar in 2022 (amach sa chéim ghrúpaí fiú). Le 48 bhfoireann i 2026, beidh na figiúirí seo ar fad á nuashonrú — agus beidh an meán cúl, an líon cluichí cothroma, agus na treochtaí staitistiúla ar fad faoi thionchar na formáide nua.
Staitistic eile le cuimhneamh uirthi: ag na trí Chorn Domhain dheireanacha (2014, 2018, 2022), bhí an meán cúl in aghaidh an chluiche 2.67, 2.64, agus 2.56 faoi seach — treocht éagobhsaí ach comhsheasmhach le meán stairiúil. Le foirne níos laige sa mheascán i 2026 (Háítí, Curaçao, Rinn Verde), d’fhéadfadh an meán ardú beagán sa chéim ghrúpaí. Sin faisnéis úsáideach do mhargaí “os cionn/faoi cúl”.
2026 — Formáid Nua, Ré Nua do Stair Chorn an Domhain
Gach comórtas ó 1998, bhí 32 fhoireann ann. I 2026, beidh 48. Is é seo an t-athrú is mó i bhformáid an Choirn Domhain ó 1998 — agus d’fhéadfá a rá gurb é an t-athrú is mó ó thosaigh an comórtas.
12 ghrúpa le ceithre fhoireann an ceann, 104 chluiche thar 39 lá, trí thír óstacha (SAM, Meicsiceo, Ceanada), agus foirne ag an gcomórtas den chéad uair riamh: Háítí, Curaçao, Rinn Verde, An Iordáin, agus foirne eile ag filleadh tar éis blianta fada as láthair. Tá an comórtas níos mó, níos faide, agus níos casta ná riamh. Tosóidh an comórtas in Estadio Azteca ar an 11 Meitheamh le Meicsiceo in aghaidh na hAfraice Theas, agus críochnóidh sé i MetLife Stadium ar an 19 Iúil — 39 lá de shacar leanúnach.
Don gheallghlacadóir, ciallaíonn sé seo dhá rud: níos mó cluichí agus níos mó deiseanna, ach freisin níos mó neamhchinnteachta. Le foirne nua nach bhfuil stair ag an gCorn Domhain acu, beidh sé níos deacra corrlaigh cruinne a leagan síos — agus beidh deiseanna luacha ann dá réir. Tá an babhta 32 (round of 32) ina chéim nua nach raibh riamh roimhe — agus beidh sé sin ag cur isteach ar na straitéisí geallta a d’oibrigh ag comórtais eile.
Tá stair Chorn an Domhain FIFA ina scéal faoi iontas, faoi mhisneach, agus faoi na nóiméid a d’athraigh an spórt. Ó Uragua 1930 go Nua-Eabhrac 2026, tá caibidil nua ar tí tosú — agus muid ar fad ag fanacht le bheith páirteach inti, fiú mura bhfuil Éire ar an bpáirc. Is maith an rud cuimhneamh ar an stair seo nuair atá tú ag cur do chuid geallta: tá iontais ag tarlú i gcónaí, agus is é sin an fáth go dtéann muid ar ais gach ceithre bliana.